Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 55

"दग्धेयं नगरी सर्वा!" means the whole of the city got burnt; Not only that, "साट्टप्राकार तोरणात् "It got burnt along with the ramparts and arches.

Who is saying that? Charanas, the travelers of the skies.
They add in amazement,"जानकी न च दग्धेति","that Janaki was not burnt"; That Janaki is safe is the news. That dissolved the tension of Hanuma.

Sarga 55 is about the concerns that engulf Hanuma
after having torched Lanka literally without thinking of the safety of Sita. We hear wonderful words from the poet about frailties of a human being consumed by anger.

Now we start with Slokas of Sarga 55

||Sloka 55.01||

లంకాం సమస్తాం సందీప్య లాంగులాగ్నిం మహాబలః|
నిర్వాపయామాస తదా సముద్రే హరిసత్తమః||55.01||

స|| మహాబలః హరిసత్తమః లంకాం సమస్తాం సందీప్య తదా సముద్రే లాంగూలాగ్నిం నిర్వాపయామాస||

||Sloka meanings||

మహాబలః హరిసత్తమః -
mighty Hanuman
లంకాం సమస్తాం సందీప్య -
having burnt whole of Lanka
లాంగూలాగ్నిం - the fire on his tail
తదా సముద్రే నిర్వాపయామాస-
then tried to put (it) off in the ocean

||Sloka summary||

"The mighty Hanuman having burnt whole of Lanka then tried to put off the fire on his tail in the ocean." ||55.01||

Hanuman who was referred by citizens of Lanka in words saying, 'న వానరోఽయం స్వయమేవ కాలః' ; meaning that this is not a Vanara , but Got of Death in person; having burnt Lanka, then trying to extinguish the fire at the tip of his tail, started thinking looking back at the havoc he caused.

||Sloka 55.02||

సందీప్యమానాం విధ్వస్తాం త్రస్తరక్షోగణాం పురీమ్|
అవేక్ష్య హనుమాన్ లంకాం చింతయామాస వానరః||55.02||

స|| సందీప్యమానాం విధ్వస్తాం త్రస్త రక్షోగణాం లంకా పురీం ఆవేక్ష్య వానరః చింతయామాస||

||Sloka meanings||

సందీప్యమానాం విధ్వస్తాం -
the destroyed and burning
త్రస్త రక్షోగణాం -
panic stricken Rakshasas
లంకా పురీం ఆవేక్ష్య -
seeing the destroyed and burning city of Lanka
వానరః చింతయామాస -
Vanara started thinking

||Sloka summary||

"Seeing the destroyed and burning city of Lanka as well as the panic-stricken Rakshasas, Vanara started thinking." ||55.02||

||Sloka 55.03||

తస్యాభూత్ సుమహాంస్త్రాసః కుత్సా చాఽత్మన్యజాయత|
లంకాం ప్రదహతా కర్మకింస్విత్కృతమిదం మయా||55.03||

|| తస్య మహాన్ త్రాసః అభూత్ |ఆత్మని కుత్సా చ అజాయత| లంకాం ప్రదహతా మయా ఇదం కింస్విత్ కర్మ కృతం||

||Sloka meanings||

తస్య మహాన్ త్రాసః అభూత్ -
a great fear overtook him
ఆత్మని కుత్సా చ అజాయత -
self-reproach was felt
లంకాం ప్రదహతా -
by burning Lanka
మయా ఇదం కింస్విత్ కర్మ కృతం -
what was done by me ?

||Sloka summary||

"A great fear overtook him within in his mind. Self-reproach was felt. ' By burning Lanka what did I do ?". ||55.03||

Seeing the burning the city of Lanka, seeing also the panic-stricken Rakshasas, Hanuma started thinking.

Here poet says 'కుత్సా చాత్మన్యజాయత'.; in that thinking process, self-contempt got triggered, in Hanuma.

When Hanuma starts thinking, he gets a big fright. Why? Seeing burning Lanka, there was a flicker of thought; 'Did I burn Sita also in the fire that burnt Lanka?'

That thought was a flash. Suddenly Hanuma was overwhelmed by a wave of self-contempt. With that wave of self-contempt Hanuma continues to reproach himself.

||Sloka 55.04||

ధన్యాస్తే పురుషశ్రేష్ఠా యే బుధ్యా కోపముత్థితమ్|
నిరున్థన్తి మహాత్మానో దీప్తమగ్నిమివాంభసా||55.04||

స|| తే పురుషశ్రేష్ఠాః మహాత్మనః ధన్యాః యే ఉత్థితం కోఫం బుద్ధ్యా నిరున్ధన్తి దీపం అగ్నిం అంభసా ఇవ||

Rama Tika says - యే మహాత్మనః అతి ప్రయత్న శీలాః ఉత్థితం కోపం అంభసా బుద్ధ్యా నిరున్ధన్తీ తే మహాత్మనః పురుషశ్రేష్ఠాః అపి అత ఏవ ధన్యాః।

||Sloka meanings||

యే ఉత్థితం కోఫం బుద్ధ్యా నిరున్ధన్తి -
those who put out the rising anger by their wisdom
దీపం అగ్నిం అంభసా ఇవ -
like a burning fire is put out by water,
తే పురుషశ్రేష్ఠాః మహాత్మనః ధన్యాః -
they are best of men, great souls and are blessed

||Sloka summary||

"Those who put out the rising anger by their wisdom like a burning fire is put out by water, are blessed. They are best of men, great souls and blessed." ||55.04||

Hanuma continues his introspection.

||Sloka 55.05||

క్రుద్ధః పాపం న కుర్యాత్కః క్రుద్ధో హన్యాద్గురూనపి|
క్రుద్ధః పరుషయావాచా నరః సాధూనధిక్షిపేత్||55.05||

స|| కృద్ధః కః పాపం న కుర్యాత్ | కృద్ధః గురూన్ అపి హన్యాత్ | కృద్ధః నరః పరుషయావాచా సాధూన్ అధిక్షిపేత్||

Rama Tika says- ప్రకుపితో జనః వాచ్యా అవాచ్యం విజానాతి ।

||Sloka meanings||

కృద్ధః కః పాపం న కుర్యాత్ -
what sin the angry will not perform
కృద్ధః గురూన్ అపి హన్యాత్ -
angry one will kill even the teachers
కృద్ధః నరః పరుషయావాచా -
angry one with harsh words
సాధూన్ అధిక్షిపేత్ -
will insult good people

||Sloka summary||

"What sin the angry will not perform. The angry one will kill even the teachers . The angry will insult good people with harsh words." ||55.05||

Rama Tika says - angry one loses his capability to distinguish between good and bad.

||Sloka 55.06||

వాచ్యా వాచ్యం ప్రకుపితో న విజానాతి కర్హిచిత్|
నాకార్యమస్తి క్రుద్ధస్య నావాచ్యం విద్యతే క్వచిత్||55.06||

స|| ప్రకుపితః కర్హిచేత్ వాచ్యావాచ్యం న విజానాతి | కృద్ధస్య అకార్యం న అస్తి|అవాచ్యం న విద్యతే||

||Sloka meanings||

ప్రకుపితః కర్హిచేత్ వాచ్యా -
angry one at any time
వాచ్యా అవాచ్యం న విజానాతి -
not know what can be said and what cannot be said.
కృద్ధస్య అకార్యం న అస్తి -
for the angry one there no act that is barred
అవాచ్యం న విద్యతే -
no word that cannot be said

||Sloka summary||

"An angry one will not know what can be said and what cannot be said. For the angry one there no act that is barred. No word that cannot be said." ||55.06||

||Sloka 55.07||

యః సముత్పతితం క్రోధం క్షమయైవ నిరస్యతి|
యథోరగస్త్వచం జీర్ణాం స వై పురుష ఉచ్యతే||55.07||

స|| ఉరగః జీర్ణాం త్వచం యథా యః సముత్పతితం క్రోధం క్షమయా ఏవ నిరస్యతి సః వై పురుషః ఉచ్యతే||

Govindaraja Tika says - ఉరగో జీర్ణాం త్వచమేవ, సముత్పతితం కోపం యః నిరస్యతి స ఏవ పురుష ఉచ్యతే।

||Sloka meanings||

ఉరగః జీర్ణాం త్వచం యథా -
like a snake shedding its worn-out skin
సముత్పతితం క్రోధం -
the rising anger
యః క్షమయా ఏవ నిరస్యతి -
the one who drives (it) away with tolerance
సః వై పురుషః ఉచ్యతే -
he alone is called a truly wise man"

||Sloka summary||

"Like a snake sheds its worn-out skin, the one who drives away the rising anger with tolerance he alone is called a truly wise man".||55.07||

We can Summarize Hanuma thoughts as follows:

' By burning Lanka what did I do? Those who quenched the rising anger by their wisdom, like a burning fire is put out by water, are blessed. They are best of men and great souls.'

'What sin, the angry one will not perform. The angry one will kill even the teacher. The angry one will insult good people with harsh words. An angry one will not know to differentiate between what can be said and what cannot be said'.

'For the angry one there no act that is barred. There is no word that cannot be said. The one who sheds the rising anger with tolerance, like a snake sheds its skin, he alone is called a truly wise man'.

In these few lines, through Hanuma, the poet enunciates a signal truth of life. Anger is the root cause of many calamities.

Here Hanuma realizes the consequences of anger, and concludes the one who sheds his anger is the real person.

We hear the same in Bhagavad-Gita too.

"క్రోధాత్ భవతి సమ్మోహః
సమ్మోహాత్ స్మృతి విభ్రమః|
స్మృతి భ్రంశాత్ బుద్ధినాశో
బుద్ధి నాశాత్ ప్రణస్యతి ||" ( Gita Ref)

This is an undeniable truth across the ages. This is heard in many places. Ramayan being the first epic poem, we can say that this truth may have come in Ramayana first.

Hanuma continues his soliloquy.

||Sloka 55.08||

ధిగస్తు మాం సుదుర్బుద్ధిం నిర్లజ్జం పాపకృత్తమమ్|
అచిన్తయిత్వా తాం సీతాం అగ్నిదం స్వామిఘాతుకమ్||55.08||

స|| తాం సీతాం అచిన్తయిత్వా అగ్నిదం స్వామిఘాతుకం సుదుర్బుద్ధిం ఇవ నిర్లజ్జం పాపకృత్తమం మామ్ ధిక్ అస్తు||

Rama Tika says- సీతామ్ అచిన్తయిత్వా విస్మృత్య అన్యత్రానీత్వే ఇత్యర్థః। అగ్నిదమ్ అగ్నయే దదాతి అగ్నిం దదాతి వస్తుమాత్రే క్షిపతి వా , అత ఏవ స్వామి ఘాతకం అతఏవ పాపకృత్తమమ్ పాపిశ్రేష్ఠం మాం ధిగ్ అస్తు।

||Sloka meanings||

తాం సీతాం అచిన్తయిత్వా అగ్నిదం -
without thinking about Sita setting fire
నిర్లజ్జం సుదుర్బుద్ధిం ఇవ -
with wicked mind and without shame.
స్వామిఘాతుకం -
betraying my master
పాపకృత్తమం మామ్ -
greatest sinner I am
ధిక్ అస్తు - fie on me

||Sloka summary||

"Fie on me who without thinking about Sita set fire ( to Lanka) , betraying my master, with wicked mind and without shame, ." ||55.08||

||Sloka 55.09||

యది దగ్ధ్వాత్ ఇయం లంకా నూనమార్యాఽపి జానకీ|
దగ్ధా తేన మయా భర్తుర్హతం కార్యమజానతా||55.09||

స|| ఇయం లంకా దగ్ధా యది ఆర్యా జానక్యాపి దగ్ధా | అజానతా మయా భర్తుః కార్యం హతం||

||Sloka meanings||

ఇయం లంకా దగ్ధా యది -
if this Lanka is burnt fully
ఆర్యా జానక్యాపి దగ్ధా -
(then) respectable Janaki is also burnt.
అజానతా మయా -
without realizing
భర్తుః కార్యం హతం-
I have destroyed master's mission

||Sloka summary||

"If this Lanka is burnt then respectable Janaki is also burnt. Without realizing I have destroyed master's mission."||55.09||

||Sloka 55.10||

యదర్థమయమారంభః తత్కార్యమవసాదితమ్|
మయా హి దహతా లంకాం న సీతా పరిరక్షితా||55.10||

స|| యదర్థం అయం (కార్యం) ఆరంభః తత్ కార్యం అవసాదితం| లంకాం దహతా మయా సీతా న పరిరక్షితా||

||Sloka meanings||

యదర్థం అయం (కార్యం) ఆరంభః -
purpose for which this was started
తత్ కార్యం అవసాదితం -
that ( purpose) was destroyed.
లంకాం దహతా మయా -
Lanka was burnt by me
సీతా న పరిరక్షితా -
but Sita was not saved

||Sloka summary||

"The purpose for which this was started that ( purpose) was destroyed. Lanka was burnt by me, without saving Sita".||55.10||

||Sloka 55.11||

ఈషత్కార్య మిదం కార్యం కృతమాసీన్నసంశయః|
తస్య క్రోదాభిభూతేన మయా మూలక్షయః కృతః||55.11||

స|| ఇదం కార్యం ఈషత్కార్యం కృతం ఆసీన్న క్రోదాభిభూతేన మయా తస్య మూలక్షయః కృతః సంశయః న ||

Govindaraja Tika says- ఈషత్ కార్యం ఇతి। ఇదం కార్యం అన్వేషణ పూర్వక రావణ నిలయ పరిజ్ఞాన సీతాదర్శనతన్నివేదనరూపం మహత్ కార్యం ఈషత్ కార్యం ఈషద్ అవశిష్ఠకార్యం అసమగ్ర ప్రాయమేవ కృతం ఆసీత్ రామ నివేదమాత్రావశేషం కృతం ఆసీత్ ఇత్యర్థః।కిం క్రోధాభిభూతేన క్రోధాన్ధేన మయా తస్య మూలక్షయః కృతః న సంశయః విఫలీకృతం ఇత్యర్థః॥

||Sloka meanings||

ఇదం కార్యం ఈషత్కార్యం కృతం -
this work a small work is done
ఆసీన్న క్రోదాభిభూతేన -
being overpowered by anger
మయా తస్య మూలక్షయః కృతః -
I destroyed the root of my achievement
సంశయః న - no doubt

||Sloka summary||

"This work a small work is done . With anger generated I destroyed the root of my achievement." ||55.11||

||Sloka 55.12||

వినష్టా జానకీ న్యూనం న హ్యదగ్దః ప్రదృశ్యతే|
లంకాయాం కశ్చిదుద్దేశః సర్వా భస్మీకృతా పురీ||55.12||

స|| నూనం జానకీ వినష్టా| లంకాయాం కశ్చిత్ ఉద్దేశః అదగ్దః న ప్రదృశ్యతే హి | సర్వాః పురీ భస్మీ కృతా ||

||Sloka meanings||

నూనం జానకీ వినష్టా -
surely Janaki was lost
లంకాయాం కశ్చిత్ ఉద్దేశః అదగ్దః -
no place that is not burnt in Lanka
న ప్రదృశ్యతే హి
-surely is not seen
సర్వాః పురీ భస్మీ కృతా -
all of the city is burnt

||Sloka summary||

"Surely Janaki was lost. There is no place that is not burnt in Lanka. All of the city is burnt".||55.12||

||Sloka 55.13||

యది తద్విహతం కార్యం మమప్రజ్ఞా విపర్యయాత్|
ఇహైవ ప్రాణసన్న్యాసో మమాపి హ్యద్య రోచతే||55.13||

స|| మమ ప్రజ్ఞా విపర్యయాత్ తత్ కార్యం విహతం యది మమాపి ఇహైవ ప్రాణసన్యాసః అద్య రోచతే||

||Sloka meanings||

మమ ప్రజ్ఞా విపర్యయాత్ -
because of my stupidity
తత్ కార్యం విహతం యది -
the mission is destroyed
మమాపి ఇహైవ ప్రాణసన్యాసః -
I should give up life here itself
అద్య రోచతే - that is proper

||Sloka summary||

"If because of my stupidity that mission was destroyed , then it is proper that I should also sacrifice my life here itself." ||55.13||

||Sloka 55.14||

కిమగ్నౌ నిపతా మ్యద్య అహోస్విద్బడబాముఖే|
శరీరమాహో సత్త్వానాం దద్మి సాగరవాసినామ్||55.14||

స|| అద్య అగ్నౌ నిపతామి | అహోస్విత్ బడబాముఖే అహో శరీరం సాగరవాసినాం సత్త్వానాం దద్మి ||

||Sloka meanings||

అద్య అగ్నౌ నిపతామి -
I shall now jump in the fire
అహోస్విత్ బడబాముఖే -
in the mouth of the submarine fire
అహో శరీరం -
this my body
సాగరవాసినాం సత్త్వానాం దద్మి-
offer as food for the sea creatures

||Sloka summary||

"Shall I jump in the fire. Shall I jump in the mouth of the submarine fire or offer my body as the food for the sea creatures".||55.14||

||Sloka 55.15||

కథం హి జీవతా శక్యో మయా ద్రష్ఠుం హరీశ్వరః|
తౌ వా పురుషశార్దూలౌ కార్యసర్వస్వఘాతినా||55.15||

స|| కార్యసర్వస్వఘాతినా మయా జీవితా హరీశ్వరః ద్రష్ఠుం కథం వా శక్యః | పురుషశార్దూలౌ తౌ వా ( కథం వా శక్యః)||

||Sloka meanings||

కార్యసర్వస్వఘాతినా మయా -
me the destroyer of the whole mission
జీవితా హరీశ్వరః ద్రష్ఠుం -
being alive, seeing the king of Vanaras
కథం వా శక్యః -
how is it possible ?
పురుషశార్దూలౌ తౌ వా-
Or even the two tigers among men?

||Sloka summary||

"Having destroyed the whole mission how can I see the king of Vanaras. Or even the two tigers among men." ||55.15||

||Sloka 55.16||

మయా ఖలు తదే వేదం రోషదోషాత్ప్రదర్శితమ్|
ప్రథితం త్రిషు లోకేషు కపిత్వమనవస్థితమ్||55.16||

స|| మయా రోషదోషాత్ త్రిషు లోకేషు ప్రథితం అనవస్థితం తత్ ఇదం కపిత్వం ప్రదర్శితం ఖలు||

||Sloka meanings||

మయా రోషదోషాత్ -
because of the fault of yielding to rising anger
త్రిషు లోకేషు ప్రథితం అనవస్థితం -
the instability of mind known in the three worlds
తత్ ఇదం కపిత్వం ప్రదర్శితం ఖలు -
that nature of monkeys was displayed by me

||Sloka summary||

"Because of my yielding to fault of rising anger , I have exhibited the instability of the mind of monkeys, known in the three worlds". ||55.16||

||Sloka 55.17||

ధి గస్తు రాజసం భావం అనీశమనవస్థితమ్|
ఈశ్వరేణాపి యద్రాగాన్ మయా సీతా నరక్షితా||55.17||

స|| అనీశం అనవస్థితం రాజసం భావం ధిక్ అస్తు | యత్ ఈశ్వరేణ అపి మయా రాగాత్ సీతా న రక్షితా||

||Sloka meanings||

అనీశం అనవస్థితం -
unstable and with no control
రాజసం భావం ధిక్ అస్తు -
fie on the excitable nature
యత్ ఈశ్వరేణ అపి -
though capable
మయా రాగాత్ సీతా న రక్షితా -
could not save Sita because of my anger.

||Sloka summary||

"Fie upon the uncontrollable unstable excitable nature. Though powerful, I could not save Sita because of my anger." ||55.17||

||Sloka 55.18||

వినష్టాయాంతు సీతాయాం తావుభౌ వినశిష్యతః|
తయోర్వినాశే సుగ్రీవః సబంధుర్వినశిష్యతి||55.18||

స|| సీతాయాం వినష్టాయాం తౌ వుభౌ వినశిష్యతః | తయోః వినాశే సబన్ధుః సుగ్రీవః వినశిష్యతి |

||Sloka meanings||

సీతాయాం వినష్టాయాం -
if Sita is destroyed
తౌ వుభౌ వినశిష్యతః -
those two will die
తయోః వినాశే -
with their loss
సబన్ధుః సుగ్రీవః వినశిష్యతి -
Sugriva will be lost with all relatives

||Sloka summary||

"If Sita is destroyed those two will die. Their loss will result in the loss of Sugriva and all relatives".||55.18||

||Sloka 55.19||

ఏతదేవ వచః శ్రుత్వా భరతో భ్రాతువత్సలః|
ధర్మాత్మా సహశతృఘ్నః కథం శక్ష్యతి జీవితుమ్||55.19||

స|| ఏతత్ ఏవ వచః శ్రుత్వా భ్రాత్రువత్సలః ధర్మాత్మా సహశత్రుఘ్నః జీవితుం కథం శక్ష్యతి||

||Sloka meanings||

ఏతత్ ఏవ వచః శ్రుత్వా -
hearing those words
భ్రాత్రువత్సలః ధర్మాత్మా -
loving brother, the righteous one
సహశత్రుఘ్నః -
along with Shatrughna
జీవితుం కథం శక్ష్యతి -
how can he live ?

||Sloka summary||

"Hearing those words about a loving brother, the righteous one along with Shatrughna will perish."||55.19||

||Sloka 55.20||

ఇక్ష్వాకు వంశే ధర్మిష్ఠే గతే నాశమసంశయమ్|
భవిష్యన్తి ప్రజాః సర్వాః శోకసన్తాపపీడితాః||55.20||

స|| ధర్మిష్టే ఇక్ష్వాకువంశే నాశం గతే సర్వాః ప్రజాః అసంశయం శోకసంతాపపీడితాః భవిష్యంతి||

||Sloka meanings||

ధర్మిష్టే ఇక్ష్వాకువంశే నాశం గతే -
when the righteous Ikshvaku race perishes
సర్వాః ప్రజాః అసంశయం -
without doubt all the people
శోకసంతాపపీడితాః భవిష్యంతి-
will be tormented by grief and remorse

||Sloka summary||

"When the righteous Ikshvaku race perishes, all the people will be tormented by grief and remorse. No doubt".||55.20||

||Sloka 55.21||

తదహం భాగ్య రహితో లుప్త ధర్మార్థ సంగ్రహః|
రోషదోషపరీతాత్మా వ్యక్తం లోకవినాశనః||55.21||

స|| తత్ భాగ్యరహితః లుప్తధర్మార్థసంగ్రహః రోషదోషపరీతాత్మా అహం వ్యక్తం లోకనాశనః||

||Sloka meanings||

తదహం భాగ్య రహితో -
then I will be the unfortunate one
లుప్త ధర్మార్థ సంగ్రహః -
who failed to secure Dharma and Artha.
రోషదోషపరీతాత్మా -
overwhelmed by anger
వ్యక్తం లోకవినాశనః-
cause of the destruction of the world

||Sloka summary||

"Then I am the unfortunate one who failed to secure Dharma and Artha, who overwhelmed by anger is the cause of the destruction of the world".

||Sloka 55.22||

ఇతి చిన్తయతః తస్య నిమిత్తాన్యుపపేదిరే|
పూర్వమప్యుపలబ్దాని సాక్షాత్ పునరచిన్తయత్||55.22||

స|| తస్య ఇతి చిన్తయితః సాక్షాత్ పూర్వం అపి ఉపలబ్ధాని నిమిత్తాని ఉపపేదిరే పునః | సః అచిన్తయత్ ||

Rama Tika says- ఇతి చిన్తయతః తస్య హనూమతః పూర్వమప్ ఉపలబ్ధాని అనుభూతాని నిమిత్తాని శుభసూచక దక్షిణ నేత్రత్రస్ఫురాణాదీని ఉపపేదిరే ప్రాపుః అతః పునః అచిన్తయత్॥

||Sloka meanings||

తస్య ఇతి చిన్తయితః -
while he was thinking like this
సాక్షాత్ పూర్వం అపి ఉపలబ్ధాని -
exactly as appeared in the past
నిమిత్తాని ఉపపేదిరే పునః -
good omens again appeared
సః అచిన్తయత్-
he started thinking

||Sloka summary||

" While he was thinking like this, good omens as in the past appeared before him. He started thinking."||55.22||

||Sloka 55.23||

అథవా చారు సర్వాంగీ రక్షితా తేన తేజసా|
న నశిష్యతి కల్యాణీ నాగ్ని రగ్నౌ ప్రవర్తతే||55.23||

స|| అథవా చారు సర్వాంగీ స్వేన తేజసా రక్షితా | కల్యాణీ న నశిష్యతి | అగ్నిః అగ్నౌ న ప్రవర్తతే ||

||Sloka meanings||

అథవా చారు సర్వాంగీ -
Or else the lady of beautiful limbs
స్వేన తేజసా రక్షితా -
saved by her own powers
కల్యాణీ న నశిష్యతి -
auspicious lady cannot perish
అగ్నిః అగ్నౌ న ప్రవర్తతే -
fire cannot burn fire

||Sloka summary||

"Or else the lady of beautiful limbs is saved by her own powers. The auspicious lady cannot perish. Fire cannot burn fire." ||55.23||

||Sloka 55.24||

న హి ధర్మాత్మనః తస్య భార్యా మమిత తేజసః|
స్వ చారిత్రాభిగుప్తాం తాం స్ప్రష్టుమర్హతి పావకః||55.24||

స|| ధర్మాత్మనః అమిత తేజసః తస్య భార్యాం స్వచారిత్రాభిగుప్తాం తాం పావకః స్ప్రష్టం న అర్హతి హి||

||Sloka meanings||

ధర్మాత్మనః అమిత తేజసః -
the righteous one. a man of immense glory,
తస్య భార్యాం - his wife
స్వచారిత్రాభిగుప్తాం-
protected by her own chastity
తాం స్ప్రష్టం -
to touch her
పావకః న అర్హతి హి -
even fire is not capable

||Sloka summary||

"The wife of the righteous one. a man of immense glory, who is protected by her own chastity cannot be touched by the fire".||55.24||

||Sloka 55.25||

నూనం రామ ప్రభావేన వైదేహ్యాః సుకృతేన చ|
యన్మాం దహనకర్మాఽయం నాదహాద్దవ్యవాహనః||55.25||

స|| దహనకర్మా అయం హన్యవాహనః మామ్ నా దహత్ | ఇతి యత్ నూనం రామప్రభావేణ । వైదేహ్యాః సుకృతేన చ||

Govindaraja Tika says - దహనకర్మా భస్మీకరణ స్వభావః యత్ ప్రభావత్ అయం మాం నాదహత్ స తామేవ కథం దహతి ఇత్యర్థః॥

||Sloka meanings||

దహనకర్మా అయం హన్యవాహనః -
fire which consumes all, which carries the oblations
మామ్ నా దహత్ -
did not burn me.
ఇతి యత్ నూనం రామప్రభావేణ -
that is surely because of the power of Rama
వైదేహ్యాః సుకృతేన చ -
by the good deeds of Vaidehi

||Sloka summary||

"Fire which consumes, which carries the oblations did not burn me. This is surely because of the power of Rama and the good deeds of Vaidehi." ||55.25||

||Sloka 55.26||

త్రయాణాం భరతాదీనాం భ్రాతౄణాం దేవతా చ యా|
రామస్య చ మనః కాన్తా సా కథం వినశిష్యతి||55.26||

స||యా భరతాదీనాం త్రయాణాం దేవతాః చ రామస్య మనః కాన్తా సా కథం వినశిష్యతి ||

||Sloka meanings||

భరతాదీనాం -
for Bharat etc
త్రయాణాం యా దేవతాః-
who is goddess for the three
చ రామస్య మనః కాన్తా -
also dear one of Rama
సా కథం వినశిష్యతి -
how can she perish?

||Sloka summary||

"The one who is goddess for Bharat and the three , who is the dear one of Rama , how can she perish. "||55.26||

||Sloka 55.27||

యద్వా దహనకర్మాఽయం సర్వత్ర ప్రభురవ్యయః|
నమే దహతి లాంగూలం కథ మార్యాం ప్రదక్ష్యతి||55.27||

స|| యద్వా సర్వత్ర ప్రభుః అవ్యయః అయం దహనకర్మా మే లాంగూలం న దహతి అర్యాం సీతాం కథం ప్రదక్ష్యతి||

||Sloka meanings||

యద్వా సర్వత్ర ప్రభుః -
if the fire which burns everything
అవ్యయః అయం దహనకర్మా -
the fire which is undestroyable
మే లాంగూలం న దహతి -
not burnt my tail
అర్యాం సీతాం కథం ప్రదక్ష్యతి-
how can he burn respectable Sita ?

||Sloka summary||

"If the fire which burns everything has not burnt my tail, how can he burn respectable Sita ?." ||55.27||

||Sloka 55.28||

పునశ్చాచిన్తయత్తత్ర హనుమాన్విస్మితస్తదా|
హిరణ్యనాభస్య గిరేర్జలమధ్యే ప్రదర్శనమ్||55.28||

స|| తదా హనుమాన్ విస్మితః జలమధ్యే హిరణ్యనాభస్య గిరేః ప్రదర్శనం తత్ర పునః అచిన్తయత్||

||Sloka meanings||

తదా హనుమాన్ విస్మితః -
then Hanuman wonder struck
జలమధ్యే హిరణ్యనాభస్య గిరేః ప్రదర్శనం -
appearance of golden hued mountain in the middle of the ocean
తత్ర పునః అచిన్తయత్ -
he again remembered

||Sloka summary||

"Then wonder struck Hanuman thought of the appearance of the golden hued mountain in the middle of the ocean, ." ||55.28||

||Sloka 55.29||

తపసా సత్యవాక్యేన అనన్యత్వాచ్చ భర్తరి|
అపి సా నిర్దహేదగ్నిం నతా మగ్నిః ప్రదక్ష్యతే||55.29||

స|| తపసా సత్యవాక్యేన భర్తరి అనన్యత్వాచ్చ సా అగ్నిం నిర్దహేత్ అపి తాం అగ్నిః నప్రదక్ష్యతి||

||Sloka meanings||

తపసా సత్యవాక్యేన -
by virtue of asceticism, adherence to truth
భర్తరి అనన్యత్వాచ్చ -
unwavering devotion to her husband
సా అగ్నిం నిర్దహేత్ అపి -
through she can even burn fire
తాం అగ్నిః నప్రదక్ష్యతి -
fire cannot burn her

||Sloka summary||

"By virtue of her asceticism , adhering to truth, devotion to her husband, she may even burn fire, but fire cannot burn her ".||55.29||

||Sloka 55.30||

స తథా చిన్తయం స్తత్ర దేవ్యా ధర్మపరిగ్రహమ్|
శుశ్రావ హనుమాన్ వాక్యం చారణానాం మహాత్మనామ్||55.30||

స|| తత్ర తథా దేవ్యాః ధర్మపరిగ్రహం చిన్తయన్ సః హనుమాన్ మహాత్మనాం చారణానాం వాక్యం శుశ్రావ||

||Sloka meanings||

తత్ర తథా దేవ్యాః ధర్మపరిగ్రహం -
then there of the Devi's power of righteousness
చిన్తయన్ - thinking
సః హనుమాన్ - that Hanuman
మహాత్మనాం చారణానాం వాక్యం శుశ్రావ -
heard the words of the great Charanas.

||Sloka summary||

"As he was thinking of Devi's power of righteousness, Hanuman heard the words of the great Charanas." ||55.30||

||Sloka 55.31||

అహో ఖలు కృతం కర్మ దుష్కరం హి హనూమతా|
అగ్నిం విశ్రుజతాఽభీక్ష్ణం భీమం రాక్షసవేశ్మని||55.31||

స|| రాక్షసవేశ్మని ఆభీక్ష్నం భీమం అగ్నిం విసృజతా హనుమతా దుష్కరం కర్మ కృతం ఖలు అహో||

||Sloka meanings||

రాక్షసవేశ్మని ఆభీక్ష్నం భీమం -
in the Rakshasa palaces extremely fierce
అగ్నిం విసృజతా హనుమతా -
fire was spread by Hanuman
దుష్కరం కర్మ కృతం ఖలు అహో-
a marvelous task has been accomplished

||Sloka summary||

" In the Rakshasa palaces extremely fierce fire was spread by Hanuman , a marvelous task has been accomplished".||55.31||

||Sloka 55.32||

ప్రపలాయిత రక్షః స్త్రీబాలవృద్ధసమాకులా|
జనకోలాహలాధ్మాతా క్రన్దన్తీవాద్రికన్దరే||55.32||

స|| ప్రపలాయిత రక్షః స్త్రీబాలవృద్ధసమాకులా జనకోలాహద్మాతా ఆద్రికన్దరే క్రన్దన్తీ ఇవ||

||Sloka meanings||

ప్రపలాయిత రక్షః-
with Rakshasas running here and there
స్త్రీబాలవృద్ధసమాకులా -
filled with children, women and old ones
జనకోలాహద్మాతా -
with loud wails of people
ఆద్రికన్దరే క్రన్దన్తీ ఇవ-
resounding like cries in a cave

||Sloka summary||'

"Crowded with children, women and old ones running , the city was loud with wails of Rakshasas resounding like cries in a cave" ||55.32||

The city was loud with wails of Rakshasas. It was as if the city was wailing.

||Sloka 55.33||

దగ్ధేయం నగరీ సర్వా సాట్టప్రాకారతోరణా|
జానకీ న చ దగ్ధేతి విస్మయోఽద్భుత ఏవ నః||55.33||

స|| (అయం ) నగరీ సర్వా సాట్టప్రాకారతోరణా దగ్ధా | జానకీ న దగ్ధా ఇతి| నః విస్మయః అద్భుత ఏవ||

||Sloka meanings||

నగరీ సర్వా సాట్టప్రాకారతోరణా దగ్ధా -
city along with its ramparts and arches is burnt.
జానకీ న దగ్ధా ఇతి -
but Janaki is not burnt.
నః విస్మయః అద్భుత ఏవ -
it is surprising and wonderful

||Sloka summary||

"This city of Lanka along with its ramparts and arches is burnt. But Janaki is not burnt. It is surprising and wonderful".||55.33||

||Sloka 55.34||

స నిమిత్తైశ్చ దృష్టార్థైః కారణైశ్చ మహాగుణైః|
ఋషివాక్యైశ్చ హనుమాన్ అభవత్ప్రీతిమానసః||55.34||

స|| సః హనుమాన్ దృష్తార్థైః నిమిత్తైః మహాగుణైః కరణేశ్చైవ ఋషివాక్యైశ్చ ప్రీతిమానసః అభవత్ ||

Govindaraja Tika says- నిమిత్తైః దక్షిణాక్షి స్పన్దాదిభిః దృష్టార్థైః దృష్ఠఫలసంవాదైః కారణైః సీతాపాతివ్రత్య రామప్రభావాదిభిః ఋషివాక్యైః చారణవాక్యైః॥

||Sloka meanings||

సః హనుమాన్ దృష్తార్థైః నిమిత్తైః -
Hanuman with appearance of omens
మహాగుణైః కరణేశ్చైవ -
good tidings with reasons
ఋషివాక్యైశ్చ -
good words of sages
ప్రీతిమానసః అభవత్ -
became happy at heart..

||Sloka summary||

"Then with appearance of omens , proofs seen, and the words of sages giving good tidings Hanuman became happy at heart."||55.34||

||Sloka 55.35||

తతః కపిః ప్రాప్త మనోరథార్థః
తామక్షతాం రాజసుతాం విదిత్వా|
ప్రత్యక్షతః తాం పునరేవ దృష్ట్వా
ప్రతిప్రయాణాయ మతిం చకార||55.35||

స|| తతః కపిః ప్రాప్తమనోరథార్థః తాం రాజసుతాం అక్షతాం విదిత్వా తాం పునరేవ ప్రత్యక్షతః దృష్ట్వా ప్రతిప్రయాణాయ మతిం చకార||

Govindaraja Tika says - పూర్వం చారణవాక్యైః విదిత్వా పునః ప్రత్యక్షం దృష్ట్వా తతః ప్రతిప్రయాణాయ మతిం చకార ప్రతియాస్యాం ఇతి సంకల్పితవాన్ ఇత్యర్థః॥

||Sloka meanings||

తతః కపిః ప్రాప్తమనోరథార్థః -
Vanara having achieved the cherished goal
తాం రాజసుతాం అక్షతాం విదిత్వా -
knowing that the princess is not burnt
ప్రతిప్రయాణాయ మతిం చకార-
made up his mind for his return journey
తాం పునరేవ ప్రత్యక్షతః దృష్ట్వా -
after seeing her directly again

||Sloka summary||

"Then the Vanara having achieved the cherished goal , knowing that the princess is not burnt, thought of departing after seeing Sita." ||55.35||

The Sarga ends with the line - 'ప్రతిప్రయాణాయ మతిం చకార'|

Then the Vanara having achieved the cherished goal, knowing that the princess was not burnt, thought of departing after seeing Sita again.

Thus, ends the Sarga fifty-five of Sundarakanda in Ramayana

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే పంచపంచాశస్సర్గః ||

||ఓమ్ తత్ సత్||